- Trẻ tự kỷ là gì?
Rối loạn phổ tự kỷ, hay tự kỷ, là một rối loạn về não bộ thường được ghi nhận trong giai đoạn đầu đời. Tự kỷ tác động tới khả năng giao tiếp xã hội và tương tác, cùng các biểu hiện đặc trưng trong việc có những hành vi hoặc mối quan tâm mang tính lặp lại và rập khuôn trong một vài khuôn mẫu.
- Dấu hiệu nhận biết trẻ tự kỷ?
- Trẻ nghi ngờ hoặc có rối loạn phổ tự kỷ thường gặp các vấn đề về:
- Ngôn ngữ cơ thể và tương tác qua mắt.
- Tương tác xã hội.
- Phát triển và duy trì các mối quan hệ.
- Tiếp nhận các kích thích từ giác quan (sensory input).
- Hành vi cứng nhắc, kém linh hoạt (rigid behavior).
- Các mối quan tâm khác thường, mãnh liệt.
- Cha mẹ có thể quan sát và phát hiện một số biểu hiện ở trẻ từ 1-3 tuổi gặp tự kỷ như:
- Chậm nói (delayed speech).
- Chỉ biết làm một vài cử chỉ (vẫy tay, đập tay, kéo tay…).
- Không trả lời khi ai đó gọi tên con.
- Tránh né các tương tác qua mắt.
- Không chia sẻ niềm vui hoặc sự quan tâm của mình với người khác.
- Có những cách khác để cử động tay, ngón tay, hoặc toàn bộ cơ thể.
- Có sự quan tâm hứng thú một cách khác thường/đặc biệt đến một số đồ vật.
- Bắt chước hoặc giả vờ có các biểu hiện, hành vi khác thường mà trẻ quan tâm
- Không thể hiện sự hứng thú với những tương tác giác quan (sensory interest).
- Có những khuôn mẫu riêng như liên tục lặp lại một số việc, hoặc sắp xếp đồ vật theo hàng lối.
- Một số triệu chứng nặng có thể không được phát hiện cho tới khi đứa trẻ lớn lên và gặp các vấn đề như:
- Kết bạn.
- Chơi những trò chơi tưởng tượng (VD: Trẻ giả vờ và bắt chước các hành vi của người lớn).
- Biết cách ứng xử trong các tình huống xã hội khác nhau.
- Có sự quan tâm khác thường, sâu sắc tới một chủ đề hoặc hoạt động nào đó.
Không có hai người tự kỷ nào có những dấu hiệu và triệu chứng giống nhau. Các yếu tố như chậm phát triển ngôn ngữ, vấn đề trong suy nghĩ và học tập, cũng như các khó khăn trong hành vi, đều thể hiện ở các mức độ khác nhau ở mỗi người. Chính vì vậy, tự kỷ được mô tả như một “phổ”.
- Có chữa khỏi được không?
- Tự kỷ không phải một căn bệnh. Não bộ của người tự kỷ có cách hoạt động khác với mọi người. Do đó, một đứa trẻ tự kỷ sẽ sinh ra và lớn lên với tự kỷ suốt đời.
- Do tự kỷ không phải bệnh, không ai có thể “chữa” tự kỷ, và hiện nay cũng không có phác đồ điều trị tự kỷ. Tuy nhiên, một số loại thuốc có thể hỗ trợ người tự kỷ trong việc điều trị một số triệu chứng của trầm cảm, tăng động, mất ngủ, hay gặp khó khăn trong việc tập trung. Các nghiên cứu cũng chỉ ra việc sử dụng thuốc đem lại hiệu quả cao nhất khi kết hợp với các liệu pháp hành vi hay các chương trình can thiệp.
- Nguyên nhân trẻ tự kỷ?
- Không có nguyên nhân cụ thể nào dẫn tới rối loạn phổ tự kỷ. Các nghiên cứu cho rằng tự kỷ phát triển từ tổ hợp rất nhiều các yếu tố, như là di truyền hay môi trường xung quanh.
- Các yếu tố sau đây được cho là làm gia tăng nguy cơ tự kỷ ở trẻ. Lưu ý: Các yếu tố có khả năng làm tăng nguy cơ, không được coi là nguyên nhân gây ra tự kỷ. Ví dụ, một số sự thay đổi về gen có liên quan tới tự kỷ có thể được phát hiện ở một số người không gặp rối loạn phát triển.
- Di truyền: Sự thay đổi trong một số bộ gen làm gia tăng nguy cơ phát triển tự kỷ ở trẻ. Nếu cha mẹ có một hoặc nhiều mã gen chịu sự thay đổi này, họ có thể truyền lại vào gen của người con, kể cả khi cha mẹ không gặp tự kỷ. Trong một số trường hợp, sự thay đổi của gen diễn ra một cách tự nhiên ở phôi thai, hoặc ở trong trứng/tinh trùng được kết hợp để tạo thành phôi thai. Lưu ý: Phần lớn sự thay đổi trong gen không phải là nguyên nhân trực tiếp, chúng chỉ đơn giản làm gia tăng nguy cơ gặp tự kỷ.
- Các yếu tổ ngoại cảnh: Một số yếu tố ngoại cảnh được cho là làm gia tăng nguy cơ gặp tự kỷ ở trẻ như là:
- Độ tuổi của cha mẹ (ở cả bố lẫn mẹ): Một nghiên cứu trên 1.251 trẻ 08 tuổi được chẩn đoán tự kỷ cho thấy, những đứa con đầu lòng của cặp cha mẹ lớn tuổi (từ 35 tuổi trở lên) có khả năng có rối loạn phổ tự kỷ cao gấp 03 lần so với con thứ ba hoặc những người con sinh sau khác của những bà mẹ từ 20-34 tuổi và những người cha <40 tuổi.
- Các biến chứng khi mang thai và sinh nở, VD: sinh non trước 26 tuần, đa thai, nhẹ cân.
- Các lần mang thai cách nhau chưa đầy 01 năm.
Lưu ý: Tự kỷ không phát triển do cách nuôi dạy của cha mẹ; do vắc xin; do chế độ dinh dưỡng; và không phải một loại “bệnh” có thể lây cho người khác.
- Phụ huynh/Ba mẹ phải làm gì với trẻ?
Một Số Hoạt Động Cho Trẻ Tự Kỷ Cha Mẹ Có Thể Làm Tại Nhà:
- Chơi và dành thời gian ở cạnh trẻ, tối thiểu 03 giờ/ngày.
- Hạn chế cho trẻ xem ti vi, tiếp xúc với các thiết bị, màn hình.
- Gọi tên, nhìn vào mắt trẻ, nhìn theo tay chỉ, gây sự chú ý của trẻ.
- Dạy cử chỉ giao tiếp, tương tác như vẫy tay chào.
- Dạy trẻ cách chơi cùng đồ chơi và các trò chơi tương tác với người khác: chi chi chành chành, ú òa, kiến bò…
- Bắt chước các biểu cảm, khuôn miệng, nét mặt, tiếng kêu của các con vật.
- Nói ngắn, rõ ràng, nhấn mạnh từ chính kèm theo cử chỉ, điệu bộ, tranh ảnh, đồ chơi khi giao tiếp với trẻ.
- Giao một số việc đơn giản, dạy trẻ học cách thực hiện theo các mệnh lệnh, yêu cầu.
- Hướng dẫn trẻ thực hiện các hoạt động kỹ năng như: tự xúc ăn, vệ sinh cá nhân, mặc quần áo, không đi dép trái…
- Khuyến khích trẻ chơi với bạn.
- Luôn động viên, khen ngợi trẻ với những tiến bộ dù nhỏ nhất.
Bài viết liên quan: